Nhạc cụ trong âm nhạc dân gian

Bài viết này được tôi viết vào ngày 13-04-2010 và đã được đăng trên diễn đàn Yêu Âm Nhạc.

Âm nhạc truyền thống dân gian có từ lâu đời và gắn với nền văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia nên những nhạc cụ được sử dụng đều là những nhạc cụ dân gian. Ngày nay với sự phát triển của nhạc cụ, những nhạc cụ hiện đại dần dần được đưa vào sử dụng chung với các nhạc cụ truyền thống và tạo nên những dòng pha lẫn giữa dân gian và hiện đại.

Qua bài viết này Bean xin giới thiệu một số nhạc cụ dân gian tiêu biểu của một số dân tộc và được thế giới biết đến nhiều nhất.

Accordion

Loại nhạc cụ là tiền thân của Accordion ngày nay được sáng chế bởi Christian Friedrich Ludwig Buschmann tại Berlin (Đức) năm 1822, đồng thời Friedrich Lohner cũng sáng chế ra loại nhạc cụ tương tự năm 1816 tại Bavaria (Đức).

Đến năm 1820, Cyrill Demian ở Vienna (Áo) mới tạo ra cây đàn Accordion hoàn chỉnh đầu tiên.

Cấu tạo: Accordion có nhiều loại với cấu tạo khác nhau, phổ biến nhất là loại Accordion có sử bàn phím Piano.

Các bộ phận chính:

  • Bellows: giống như một chiếc hộp xếp, dùng để tạo sức ép đẩy hơi và điều khiển âm thanh, hơi bị đẩy/hút vào sẽ làm rung các lưỡi gà bên trong và tạo nên âm thanh, lực hơi đi mạnh cũng đồng thời làm tăng/giảm âm thanh của đàn.
  • Grille: bộ phận giúp hơi di chuyển dễ dàng hơn bên trong đàn.
  • Mechanism: chuyển đổi âm của đàn (treble hay bass).
  • Treble Keyboard: tương tự bàn phím của Piano.
  • Bass Buttons: 1 hệ thống sắp xếp các nút nhấn theo 1 quy luật để dễ chơi (vì người chơi không thể nhìn thấy các nút khi chơi).
  • Switches: Accordion có nhiều lưỡi gà được sắp xếp sao thành từng dãy (rank), khi mở/đóng các dãy sẽ tạo ra các âm sắc khác nhau, các switches sẽ giữ nhiệm vụ mở/đóng các dãy lưỡi gà của Accordion.


Cách chơi: Tay phải dùng chơi phần giai điệu với các phím Piano, tay trái chơi phần nhạc đệm (bass và hợp âm). Khi chơi ta kéo và đẩy Bellows để đưa hơi vào bên trong đàn, làm rung các lưỡi gà và từ đó tạo ra âm thanh. Vì vừa chơi được phần giai điệu và nhạc đệm nên Accordion được gọi là one-man-band vì 1 mình nó có thể tạo nên 1 bài hát hoàn chỉnh.

Accordion được sử dụng trong nền âm nhạc dân gian các nước châu Âu (nhất là các nước Đông Âu), Bắc và Nam Mỹ

Bagpipes (kèn túi)

Kèn Túi (tên tiếng Anh là Bagpipes) là một nhạc cụ của người châu Âu. Theo nhiều sách sử ghi chép thì có lẽ Kèn Túi đã xuất hiện trước Công nguyên, đây là một nhạc cụ truyền thống lâu đời và có mặt ở hầu hết các quốc gia châu Âu, nổi bật nhất ở Đức và Scotland.

Cấu tạo

Bagpipes gồm có các bộ phận sau:

  • Ống thổi hơi: Dùng để ngậm vào miệng và thổi hơi vào túi hơi.
  • Túi hơi: Dùng để giữ hơi của người chơi thổi vào, đồng thời sẽ đẩy hơi ra Chanter để tạo ra âm thanh. Túi hơi được làm chủ yếu bằng da động vật như cừu, chó, bò, dê, các mảnh da được dán chặt với nhau để hơi không bị rò rỉ ra ngoài túi.
  • Chanter: Trông giống như 1 cây Sáo, Tiêu hay Tin Whistle, ta dùng tay để bịt các lỗ và từ đó tạo ra các notes nhạc tương ứng.
  • Drone: Đây là các ống hơi có tạo dụng tạo ra các hiệu ứng như tiếng rè rè nền, hay tạo 1 chuỗi hợp âm … Phần lớn các kèn túi có ít nhất 1 ống drone để tạo hiệu ứng rè.

Tên gọi

Các quốc gia ở châu Âu có tên gọi riêng dành cho Kèn Túi như:

  • Đức: Pfeiffer hay Pfeifer
  • Ý: Zampognaro
  • Thổ Nhĩ Kỳ: Tulum
  • Bồ Đào Nha: Gaiteiro
  • Nga: Gaidar
  • Romania: Cimpoieru
  • Tây Ban Nha: Gaitero
  • Czech: Dudák hay Gajdar
  • Ba Lan: Dudziak hay Duda
  • Slovakia: Gajdoš
  • Hungary: Gajdos

 


Duda của người Ba Lan


Kèn Túi của người Thụy Điển


Gajdar của người Serbia


Tulum của người Thổ Nhĩ Kỳ

Cách chơi

Để chơi Bagpipes ta thổi hơi vào túi hơi, hơi từ túi hơi qua Chanter sẽ tạo nên âm thanh (như ta thổi Sáo, nhưng thay vì ta thổi trực tiếp vào Sáo thì ta thổi vào túi hơi rồi hơi từ túi hơi sang Chanter), hơi qua các Drones sẽ tạo ra 1 số hiệu ứng tùy loại và tùy số lượng Drones. Ta phải điều chỉnh lượng hơi trong túi bằng cách dùng tay và hông ép tui hơi để đẩy hơi ra hoặc thổi hơi vào túi hơi. Vì thế chơi Kèn Túi tương đối khó, bạn phải có hơi khỏe, biết khi nào nên ép hay thả lỏng túi, khi nào nên thổi thêm hơi vào túi.

Balalaika

Balalaika là nhạc cụ bộ dây của người Nga có từ thế kỷ 16 (lúc đó có từ 2 đến 6 dây). Balalaika có 3 dây hoặc 6 dây (chia làm 3 cặp), phần thân hình tam giác. Balalaika có thể được chơi bằng miếng gảy hoặc bằng tay. Balalaika có 6 loại (xếp theo âm vực đi từ cao xuống thấp): piccolo, prima, sekunda, alto, bass và contrabass. Balalaika cũng có loại Electric để biểu diễn trên các sân khấu lớn.

Banjo

Banjo là 1 nhạc cụ bộ dây được sáng tạo bởi các nô lệ châu Phi ở Mỹ, dựa vào nhiều nhạc cụ truyền thống của họ ở quê nhà.
Banjo có 4 hoặc 5 dây, cũng có loại 6 dây và có thể chơi tương tự Guitar. Banjo tương đối khó chơi với nhiều kỹ thuật phức tạp và cần tốc độ nhanh.
Thân Banjo có phần vỏ tròn bên ngoài làm bằng gỗ và kim loại, phần mặt trước được làm bằng da động vật hoặc vật liệu nhân tạo.
Banjo được sử dụng trong nhạc Bluegrass, nhạc Country và nhạc Folk ở Mỹ và cũng có loại Electric.

Bodhrán

Bodhrán là một loại trống của người Ireland, mặt trống được làm bằng da dê (hoặc một số loại da động vật khác) và khung lằm bằng gỗ. Trên khung có nhiều nút vặn bằng kim loại để điều chỉnh âm sắc của tiếng trống.
Bodhrán có thể có nhiều kích thước, thường đường kính của Bodhrán khoảng từ 25 đến 65 cm, loại 35 đến 45 cm là khá phổ biến, còn độ sâu của trống thì khoảng từ 9 đến 20 cm.

Để chơi Bodhrán, 1 tay ta cầm phần khung của trống, tay này ta còn dùng để chạm vào mặt trong của mặt trong để điều chỉnh âm sắc, tay còn lại ta vỗ vào mặt trống bằng bàn tay, ngón tay hoặc các loại dùi trống đặc trưng của Bodhrán hay các loại dùi trống khác.

Bodhrán được sử dụng khá rộng rãi tại Ireland, Scotland và khu vực của người Celtic. Một số loại trống tương tự Bodhrán cũng có ở Tây Ban Nha, Trung Đông và châu Phi.

Một số loại dùi trống để chơi Bodhrán:

[CENTER]
Loại dùi truyền thống


Loại dùi hiện đại được sử dụng gần đây


Bên trong của Bodhrán, bạn có thể thấy các nút vặn để điều chỉnh âm sắc của Bodhrán

Hurdy gurdy

Hurdy Gurdy là một nhạc cụ bộ dây của người châu Âu có từ khoảng thế kỷ thứ 7. Để chơi Hurdy Gurdy ta dùng tay phải quay bàn quay (quay tròn như bánh xe), tay trái ấn các phím. Để dễ hiểu ta có thể tưởng tượng bàn quay cọ vào các dây tương tự như ta cầm vĩ và cọ vào các dây đàn Violin, ta nhấn các phím của Hurdy Gurdy cũng giống như ta dùng các ngón tay bấm các dây đàn Violin.

Các bộ phận chính của Hurdy Gurdy:

  • Chien (buzzing bridge): dùng để tạo ra âm thanh vo vo (buzz) nền.
  • Keybox: các phím, được xếp thành 2 hàng tương tự các phím đen trắng trên đàn Piano.
  • Tuning pegs: dùng để lên dây đàn.
  • Drone strings: những dây tạo ra các note nhạc cùng tên nhưng ở các quãng 8 khác nhau. Có 4 dây Drones:
    • Trompette: dây cao nhất, có thể tạo nên tiếng vo vo với Chien.
    • Mouche: thấp hơn dây Trompette 2 cung hoặc 2 cũng rưỡi.
    • Petit bourdon: thấp hơn Trompette 1 quãng 8.
    • Gros bourdon: thấp hơn Mouche 1 quãng 8.
  • Body: thân đàn, cũng là lỗ cộng hưởng.
  • Wheel: bàn quay, khi quay sẽ cọ vào các dây đàn và tạo ra âm thanh.
  • Handle: tay quay để quay bàn quay.
  • Melody strings: khi ta nhấn các phím, chúng sẽ đè vào các dây này tương tự khi ta bấm dây Violin hay Guitar, .v.v.v. và tạo nên các notes nhạc cao thấp khác nhau.

Dây đàn của Hurdy Gurdy được làm bằng ruột động vật, ngày nay người ta còn dùng cả dây kim loại và dây nylon.

Có khá nhiều loại Hurdy Gurdy ở các quốc gia khác nhau ở châu Âu. Mỗi loại có số dây Melody Strings khác nhau và một số điểm khác ở Chien và bàn quay cũng to nhỏ khác nhau, … cùng nhiều điểm đặc trưng khác ở từng quốc gia.

Vì cũng tạo ra tiếng vo vo nền giống Bagpipes nên Hurdy Gurdy thường biểu diễn cùng Bagpipes.

Lute

Lute là loại nhạc cụ rất lâu đời. Truyền thuyết Hy Lạp và Ai Cập cổ đại đã có nhắc đến đàn Lute. Một người bà con của Lute là đàn Oud ở Trung Đông. Lute ngày nay được sử dụng nhiều nhất ở châu Âu.

Mandolin

Mandolin là một thành viên trong gia đình đàn Lute. Ngày xưa Mandolin có 6 cặp dây giống Lute nhưng ngày nay chỉ còn lại 4 cặp dây, tuy nhiên cũng có loại 6, 12 dây (3 dây vào 1 nhóm), 16 dây (4 dây vào 1 nhóm). Nhiều văn kiện lịch sử đã cho rằng Mandolin xuất hiện từ năm 15000 đến 8000 trước công nguyên. Một nhạc cụ tương tự Mandolin nhưng lên dây thấp hơn là Mandola.

Mandolin được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới. Từ nhạc dân gian ở châu Âu cho đến nhạc đồng quê ở Mỹ và các nước khác.

Tin Whistle

Tin Whistle là 1 nhạc cụ bộ khí thuộc nhóm fipple đã có từ rất lâu đời ở nhiều vùng trên thế giới với một số đặc điểm, cấu tạo riêng.

Đến thế kỷ 17, 18 những nhà chế tạo và sản xuất Tin Whistle bắt đầu xuất hiện tại châu Âu.

Tin Whistle được làm bằng đồng, nickel và thường có miệng thổi bằng nhựa, cấu tạo khá đơn giả cùng với những vật liệu phổ biến đã làm cho Tin Whistle có giá rất rẻ. Cũng vì vậy mà Tin Whistle còn có tên gọi là Penny Whistle vì được sử dụng bởi các nhạc công đường phố.

Tin Whistle cũng được xem là 1 thứ đồ chơi của trẻ con. Nhưng vì Tin Whistle chỉ chơi được 1 giọng (có thể dùng một số kỹ thuật nhưng rất khó) nên Tin Whistle không được sử dụng nhiều trong trường học như Recorder.

Tin Whistle có 6 lỗ tone, giọng được xác định bởi note thấp nhất (thổi vào Tin Whistle và không bấm lỗ nào). Có rất nhiều kỹ thuật để chơi Tin Whistle như Slide, Roll, Vibrato, …

Tin Whistle được sử dụng rộng rãi và phổ biến từ trường học, đường phố đến các chương trình âm nhạc lớn.

This entry was posted in Âm nhạc, Folk Music and tagged , . Bookmark the permalink.

Có 1 phản hồi tại Nhạc cụ trong âm nhạc dân gian

  1. Bài viết hay! pianominhthanh.vn xin cám ơn và xin copy ghi rõ nguồn gốc của nguyentieuhau về blog của mình nhé! Thanks

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s